"काय कुठ पर्यंत आली तयारी? कधी जातोय नवरोबा तुमचा?", असा नवीन पण नेहमीचाच वाटणारा प्रश्ण मला विचारण्यात आला. मी सुदधा "अजून तरी काहीच नाही, अजून वेळ आहे त्याला जायला.", असं मोघम उत्तर देऊन तिथून पलायन केलं. ह्याच उत्तर माहित असूनही माझ मन मात्र त्या बद्दल विचार करण मुद्दाम टाळत होत.. प्रश्णाचे उत्तरच माझ्या डोळ्यात पाणी आणणारे होते. एका वर्षासाठी तो तिकड पैलतीरी आणी मी इकडे. वेळ मात्र आता हातातून निसटून जात होती. आणि म्हणता म्हणता त्याच जाणं अवघ्या ३ महिन्यांवर आलं.

योगेश ची एका top Univeristy मध्ये admission होऊन Visa Stamping सुद्धा झाल होत. Air Ticket सुद्धा ready होत. आणि आता खरी गरज होती ती सामानाच्या जुळवा-जुळवीची. Bag packing ची. मग मात्र मी पुढे सरसावले."Google जिंदाबाद" म्हणत वेग-वेगळ्या baggage packing च्या List गोळा केल्या. अगदी त्या मधे trekers ची नेहमीची list suddhA होती आणि केसरी International tours वाले देतात ती list सुद्धा होती. मग एक दिवस निवांत बसून एक "Master List" करण्यात अखेर आम्हाला यश आलं. पण एवढ्यावरच न थांबता ती list खरचं पुरेशी आहे की अजून काही हवं आहे? हे सुद्धा crosscheck करायला आम्ही विसरलो नाही. 1-2 जणांकडून त्या list तपासून घेतल्या. अर्थात काहींनी त्यात अजून गोष्टींची addition केली तर काहिंनी , "अगं, काय कायमचं पाठवत आहेस की काय त्याला" असे शेरे सुद्धा दिले. पण मला जेवढी जमेल तेवढी खबरदारी घ्यायची होत्ती. त्याला तिथे जाऊन किमान १-२ weeks तरी बाहेर पडून shopping कराव लागू नये हिच त्या मागची साधी भावना होती. अखेर "No-Need-to-Touch" अशी fullproof list तयार झाली. आता खरेदीचा श्री-गणेशा करणार तोच पुण्यामधे एका पाहुण्याचे आगमन झाले.

"Swine-Flue".. ज्या पद्धतीने swine flue पुण्यात आणि उभ्या महाराष्ट्रात पसरला, त्याची जणू दहशदच निर्माण झाली. त्यामुळे आपोआपच सगळं shopping बारगळलंAlmost पुणं जणू बंदच होता त्या एका week मधे. आता योगेश सुद्धा job मधून relieve झाल्यामुळे निवांत होता.बंद चा फायदा घेत मग आम्ही आमच्या गावाकडच्या गाठी-भेटी उरकल्या.. देवदर्शन घेऊन परत पुण्यात आलो. पण तरीही वातावरण तंग होते. त्यातच मग लाडके गणपतीबाप्पा आले. जरा का होईना पण सगळी कडे उत्साह निर्माण झाला. पण तरिही गर्दीत मिसळणे "risky" असल्याने shopping करायचा मुद्दाच बाजूला पडला. मात्र ते १0 दिवस घरामध्ये एकदम मस्त गेले. एकत्र असण्याचे जणू एक एक क्षण आम्ही साठवत होतो मनात.
Swine flue कमी झाला नसला तरी पुणेकर आता त्याला सरावले आणि हळू-हळू सगळीकडे normal गर्दी होऊ लागली. पण त्या नादात पित्रु-पंधरवडा सुरु झाला. काही "Hi Commands" नी शक्यतॊ ह्या दिवसात shopping टाळा असा सल्ला दिला. पण आता थांबणे खरच शक्य नव्हते. "जय श्रीराम" म्हणत आम्ही उत्साहात Shopping सुरु केल

ह्या सगळ्या उशीरामुळे बरेच "Sale(?)" केव्हाच संपले होते. आता आहे त्या किंमतींमध्ये गोष्टी खरेदी करायला सुरुवात झाली. तरी त्यातल्या त्यात "रविवार पेठ" लांब वाकडला जाऊन मनासारखे shopping केले. पण असंख्य शेपटं मात्र उरली होती. एक jeans, Long Tshirt घ्यायचा राहिला होता. तर एक alarm clock राहिल होत. camera सुद्धा आणायचा होता. त्यामुळे shopping list काही केल्या पूर्ण संपत नव्हती.

हळू हळू महिने संपून जायचा दिवस काही weeks वर आला. नेहमी office मधे असणारा "यो-बाबा" आता पुर्ण वेळ घरी मिळाल्यामुळे आमचं पिल्लु सुद्धा खूष होतं. सकाळी दात घासायला बाबा, अंघोळ घालायला बाबा, आणि शाळेत सोडायला-आणायला सुद्धा बाबाच. तिच आणि बाबाच जणू मस्त दोघांचचं अस नव विश्वच तयार झालं होतं. माझी parallel धावपळ चालूच होती. सकाळी त्याच्या बरोबरची Bank किंवा तत्सम कामं, मग माझं Office आणि evening ला उरली-सुरली shopping. ह्या सगळ्यात आम्हा दोघांना निवांत असे क्षण काही केल्या मिळतचं नव्हते. ही बोच आम्हा दोघांनाही होती.

योगेश तसा strong पण मी मात्र खूप हळवी. तो जाणार हा विचार सुद्धा आला तरी डोळ्यात यमुना-गंगा उंचावरून खाली पडण्यासाठी सरसावून बसायच्या. कधी-कधी धबधबे सुद्धा वाहिले. पण सांगायचे तरी कोणाला? काही मित्र-मैत्रिणींनी "आत्तापासूनच रडायची practice कर म्हणजे त्या दिवशी खर वाटेल", अशी थट्टा पण केली. त्याचं जाणं final होत. Goal set होता. पण माझं मन मात्र ते accept करायला तयार नव्हतं. एक दिवस जरी तो दिसला नाही तरी अस्वस्थ होणारी मी एक वर्ष कशी काढणार हा मोठा प्रश्नच होता समोर. पण मन खंबिर करणे आवश्यक होते. मनाला वेळोवेळी समजावत होते, तू इथे तुझ्या सगळ्यांमधे रहाणार आहेस, तो तर तिकडे एकटा आहे. मग तूच अशी हळवी झालीस तर त्याच्या मागे खंबिरपणे कोण उभे रहाणार? सगळे कळत होते पण ....

आता जायचा दिवस weeks वरुन हातावर मोजता येइन इतका जवळ आला. अत्यंत खटाटोपीनं फ़क्त दोघांची अशी date सुद्धा आम्ही manage केली. मनसोक्त गप्पा, Candle light Dinner, romantic Songs अशी एकंदरीत मस्त तयारी होती. पण त्या वेळात आम्ही बोलण्यापेक्षा माझे डोळेच बोलले. कित्येक दिवसांपासून दडवलेलं माझं दु:ख त्याच्या मिठीत घळाघळा वाहिल. रात्री झोपताना डोळे आधी बंद झाले कि डोळ्यातलं पाणी हे मात्र कळायच्या आत झोप लागली होती. दुसरया दिवसापासून मन जरा हलकं झाल्यानं जास्त जोमान shopping सुरु झालं.

तो सगळा आठवडा योगेश साहेबांच्या "केळवणांचा" होता. "अरे जायच्या आधी येऊन जा एकदा" , असे मोठ्यांच्य़ा छोट्या requests-cum-orders ला टाळणं शक्यच नव्हतं. मग रोज evening ला एका घरी किंवा एका हॊटेल मधे रात्रीची जेवणे सुरु झाली. एकाच होटेल मधे तर दोनदा गेल्यामुळे तिथल्या लोकांनी सुद्धा आमच हसून स्वागत केलं.

आता माझी रजा सुरु झाली होती, तातडीने packing संपवणे आता गरजेचे होते. शेवटी मनाचा ठिय्या करून bag pack करायचे ठरवले. आत्तापर्यंत वेगवेगळ्या आकाराचे, वजनाचे असे किमान ३-४ वजनकाटे घरात आधीच स्थानापन्न झाले होते. एक normal kg मधे weight दाखवणारा होता तर एक pounds मधे weight दाखवणारा (म्हणजे शेजारी calculator घेऊन बसवणारा). तर एक हातात bag उचलून मगच weight check करायला लागणारा. एक न दोन. होत सगळं पण त्याच्या वापर मात्र सुरु झाला नव्हता. पण अखेर सुरुवात झाली. आधी individual सामानाचे वजन करुन addition केली गेली. मग नुसत्त्या रिकाम्या bag च सुद्धा वजन करुन त्यात add करुन दिलेल्या limit मध्ये bag आहे का हे बघण सुरु झालं. तरी बर त्याला 50kg allowed होते. २-३ गोष्टी मी bag मध्ये ठेवायच्या आणि योगेश नी, "ह्याची काय गरज आहे?" अस म्हणून काढून टाकायच्या, हे तर ठरलचं होत. त्यावरुन होतात ती typical भांडण सुद्धा तो जायच्या घाईगडबडीत आम्ही करून घेतली. प्रेमाचे २-४ क्षण लक्षात ठेवून पुढील वर्ष एकदमच बुळबुळीत जाउ नये ह्याची काळजी आमची ही छोटी भांडण घेत होती. जायचा दिवस आता अगदी २ दिवसांवर आला तरी bag काही केल्या पुर्णपणे भरली गेली नव्हती. शेवटी एक मोठ्ठ पण प्रेमळ भांडण होत अखेर bag भरली गेली. असंख्य मसाले, MTR ready to cook packs, maggi, उपीट मिक्स , खिचडी मिक्स असे एक न दोन करत bags भरल्या होत्या. आईच्या आग्रहाच्या गुळाच्या पोळ्या, माझ्या खव्याच्या पोळ्या, शंकरपाळ्या ह्यांनी आपापली जागा bag मध्ये पटकावली होती. कोणत्या bag मध्ये काय आहे ह्याची माझी list तयार होती तर airport वर weight जास्त झालं तर काय काय काढून टाकायचं ह्याची list योगेश ची अगदी तॊंडपाठ होती. २५ किलो च्या पुढे वजन असल्यामुळे एकदा रद्दीवाल्याकडे जावून तर एकदा भाजीवाल्याकडे असे दोनदा मोठ्या काट्यांवर वजनं झाली. आणि अखेर 52 kg अशी बेरीज समोर आली. लवकर checkin केलं कि २-४ किलो पुढे-मागे adjust करतात ह्या गोष्टीची पुष्टी देत मी अजून काही सामान bag मध्ये टाकून दिले.

आता हातात फ़क्त एक रात्र उरली होती. दिवसभराची धावपळ झाली असूनही आम्हा तिघांच्या गप्पांत रात्र कधी संपली कळलचं नाही.आणि अखेर तो दिवस उजाडला. सिमोलंघनाचाच दिवस तो. इथे फ़क्त पुण्याचीच नाही तर भारताची सिमा ऒलांडून जाणार होता तो. दसरयाचे जेवण छान गप्पा मारत उरकले. पण जस-जसे ४ वाजायला लागले, माझ्या पोटात गोळा यायला लागला. आई-बाबांना सोडून येताना सुदधा एवढी धाकधूक वाटली नव्हती त्याहूनही जास्त भिती मनात दाटली होती. रडून चालणार नव्हतं. पण तरिही एखादा अश्रू सगळे बांध फ़ोडत टपकन गालांवर येत होता. Final bag packing, त्याच्यावर नावाचे tags pasting करुन सगळ तयार होतं. देवीला जावून आलेल्या योगेश ला मी औक्षण केल, पण त्याच्या नजरेल नजर न मिळवतं. नजरा-नजर टाळणेच योग्य होत माझ्यासाठी तेव्हा. छानशी greetings देवून आम्ही त्याला हसत शुभेच्छा दिल्या. आमच्या पिल्लुने तर बाबा साठी एक greeting तयार केले होते. आकाशात उडणारे विमान, पक्षी अस बरच काही होतं त्यावर. आत मध्ये "Love u baba, miss u" etc message माझ्याकडून लिहून घेतला होता. उशिर होत होता. निघणे गरजेचे होते. पण.. काही केल्या पाय निघत नव्हता. वेळ इथेच थांबावी अस काहीच वाटत होत. हसत त्याला wish करत, बाबा साखी sack घेऊन तयार झालेल्या पिटुकली सोबत अखेर घर सोडलं.

आणि ज्याचा विचार सुद्धा टाळणारी मी, ती घडी माझ्या समोर येउन उभी राहिली. तो अखेर चा क्षण.. दुराव्या आधीचा. आता चेहेरा रड्वेला दिसला तर तो दुखावेल. कसतरी control करत होते... खोटं खोटं हसत होते... एकमेकांकडे बघणं सुद्धा टाळत होतो.... माझीच ही व्यथा नव्हती. छोट्या आर्याला सुद्धा बाबाकडे बघण जड जात होते. शेवटी तिचा चेहेरा हातात धरुन सुद्धा ती त्याच्या कडे बघेना. बाबा लांब जातोय हे तिला नीट माहित होतं पण त्याच्याबरोबर ती पण जाणार ह्या वेड्या समजूतीमध्ये ती गुंग होती. पण इथे फ़क्त बाबाच जातोय हे कळलं होतं आता. शेवटी पटकन तिला माझ्या कडेवर घेउन म्हणले, शोना बाबाला सांग न काळजी घे म्हणून तर हिनी सुरुवातच केली, "बाबा नीट अभ्यास कर... इकडे तिकडे बघू नकोस. Best of luck...... " आणि थोड थांबून "मोठा होऊन लवकर परत ये".......... आमच्या अडीच वर्षाच्या मुलीचे हे शब्द ऎकून आम्ही हदरलो. लहान लहान म्हणून consider न करणारया तिच्या मनात सुद्धा एवढे विचार चालू असतील हे कळल्यावर पुढच्या वर्षात तिची किती काळजी घ्यावी लागेल हे कटाक्षाने जाणवलं.

अखेर तो क्षण आला. ती एक मिठी... हळूच गिळलेला तो अवंढा.....पण त्याच्या कडे बघत अश्रू लपवत दिलेला गरम हातांचा एक last shakehand आणि हसत म्हणलेला Best luck..........त्याला गेट पर्यंत सोडून मागे फ़िरले. डोळ्यात पाणी होते, पण ते पुसत लगेच Waiting Room गाठली. योगेश Checkin करुन तिथे परत भेटायला येणार होता. अजून संयम सुटून चालणार नव्हता. थोड्याच वेळात Trolley घेऊन आम्हाला शोधत आला. क्षणाचा दुरावा आणि लगेच भेट हे भाग्य मात्र ह्या वेळेपुरतच होत. सगळ्यांशी हसून गप्पा झाल्या. आर्यान तर स्वत:च्या हातन एक एक जेली स्वीट भरवल त्याला. मगाशी त्याच्याकडे बघण ही टाळणारी आता त्याला कड्कडून भेटली. तिला सुद्धा बाबा परत आला असच वाटलं. एक एक जण मग बाजूला होत गेले.. आता फक्त मी योगेश आणि आर्या. २ मिनिट फ़क्त शांतता. पण मनापासून हसत हसत त्याला All the Best wish केल. मनावर ओझ ठेवून Goodbye म्हणल. त्याला पाठमोर बघून गर्रकन मागे फ़िरले. आता पर्यंत दाटलेला - कोंडलेला सागर क्षणात कोसळला. पण आर्याच्या एका प्रश्णाने एकदम भानावर आले."आई तू का रडतीयेस गं?". मग जाणवलं, बाबा नाहीये म्हणून तिने दु:खी व्हायला नको. तिला पुढच्या वर्षात बाबाची कमतरता जाणून द्यायची नाहीये. पुढच्या पूर्ण वर्षासाठी तिचा बाबा मीच आहे. तिनेच मग तिच्या रुमालाने माझे डोळे पुसले आणि आम्ही परत यायला निघालो.

उचंबळून आलेल्या मनाला शांत करण्या शिवाय पर्याय नव्हता... रडून चालणार नव्हते कारण आर्याचा बाबा मनातल कितीही मोठ्ठ दु:ख रडून कधीच व्यक्त करत नसतो हे त्याच्या डोळ्यात जाणवलं होतं. .....